Alerji Nedir? Temel Tanım ve Kapsamı
Alerji, bağışıklık sisteminin zararsız maddelere karşı aşırı duyarlılık göstermesidir.
Alerji hastalığı nedir sorusuna yanıt, bağışıklık sisteminin hipersensitivite tepkisinde yatar.
Vücut, polen, toz akarları veya bazı gıdaları tehdit olarak algılar.
Mast hücreleri histamin ve sitokin gibi mediyatörler salar.
Bu mediyatörler, kaşıntı, kurdeşen ve nefes darlığı gibi semptomlara yol açar. (Mayo Clinic) (Asthma & Allergy Foundation of America)
Alerji Hastalığı Nedir? Fizyolojik Temeller
Alerji hastalığı, bağışıklık sisteminin zararsız alerjenlere karşı aşırı tepkisidir. Bu tepki hipersensitivite olarak adlandırılır ve tip I–IV duyarlılık biçimlerini içerir.
Tip I Hipersensitivite ve IgE Mekanizması
En yaygın alerji tipi Tip I hipersensitivitedir. Maruziyet sonrası B hücreleri IgE antikorları üretir. Mast hücreleri histamin ve sitokin salgılar, dokularda kaşıntı ve ödem oluşturur [Kaynak: American Academy of Allergy, Asthma & Immunology].
Genetik ve Çevresel Etmenlerin Rolü
Alerji hastalığının fizyolojik temellerinde genetik yatkınlık önemli rol oynar. Çevresel faktörler de duyarlılığı artırabilir.
Başlıca çevresel tetikleyiciler:
-
Polen
-
Toz akarları
-
Hayvan tüyü
-
Mantar sporları
-
İlaçlar (penisilin, NSAID)
-
Gıdalar (süt, yumurta, fındık)
Kaynak: European Academy of Allergy and Clinical Immunology
Dahili Bağlantı Fırsatı:
Daha fazla bilgi için şu makalemizi ziyaret edin: Sülforafan Nedir?
Bağışıklık Sistemi ve Alerjik Tepkiler
Normalde bağışıklık sistemi zararlı mikroorganizmaları tanır ve savunma başlatır. Alerjide ise sistem, polen ve toz gibi zararsız maddeleri tehdit olarak algılar. Bu hatalı tanı alerjik inflamasyona yol açar.
Alerjik Yanıtın Aşamaları
-
Sensitizasyon: İlk temas; dendritik hücre alerjeni sunar.
-
IgE Üretimi: B hücreleri spesifik IgE antikorları oluşturur.
-
Mast Hücre Degranülasyonu: İkincil maruziyette mast hücreleri histamin salar.
-
Semptom Oluşumu: Kaşıntı, ödem ve damar geçirgenliği artar.
Hücresel ve Moleküler Mekanizmalar
Alerjen varlığında Th2 hücreleri aktive olur. IL-4, IL-5 ve IL-13 gibi sitokinler IgE sınıf değişimini destekler. Mast hücreleri ve bazofiller hızla histamin ve lökotrien salgılar. Bu mediyatörler hücreler arası boşlukları genişletir ve klirensi yavaşlatır.
Kaynaklar:
-
American Academy of Allergy, Asthma & Immunology
-
European Academy of Allergy and Clinical Immunology
Dahili Bağlantı Fırsatı:
Daha fazla bilgi için şu makalemizi ziyaret edin: Akdeniz Diyeti Nedir?
Alerji Belirtileri ve Nedenleri Nelerdir?
Alerji belirtileri ve nedenleri nelerdir? Bu bölümde alerji semptomları ile “alerji neden olur” sorusuna dair temel etiyolojik faktörler ele alınacaktır. Polen alerjisi, gıda alerjisi ve ilaç alerjisi başta olmak üzere yaygın tetikleyiciler incelenecektir.
Alerji Belirtileri
-
Solunum yolu: Hapşırma, burun tıkanıklığı, geniz akıntısı.
-
Gözler: Sulanma, kızarıklık, kaşıntı.
-
Deri: Kurdeşen (ürtiker), kaşıntılı döküntüler.
-
Sindirim: Karın ağrısı, kramp, bulantı.
Alerji Nedenleri
-
Polen ve küf sporları: Mevsimsel alerjinin en yaygın kaynağı.
-
Ev tozu akarları ve hayvan tüyü: İç mekân alerjenleri.
-
Gıda alerjenleri: Fındık, süt, yumurta, deniz ürünleri.
-
İlaçlar: Penisilin, non-steroid anti-inflamatuvarlar (NSAID).
Kaynaklar:
-
Asthma and Allergy Foundation of America
-
American Academy of Allergy, Asthma & Immunology
Alerji Türleri ve Sınıflandırma
Farklı alerji türleri, maruziyet yolu ve semptom bölgesine göre sınıflandırılır. Bu sınıflama, tanı ve yönetim stratejilerini belirler.
Solunum Alerjileri
Polen, toz ve küf sporları ile tetiklenir.
-
Ağaç ve yabani ot polenleri
-
Ev tozu akarlarına bağlı alerji
-
Mantar sporlarına karşı hassasiyet
Gıda Alerjileri
Bazı gıdalar besin alerjisi oluşturabilir. Belirtiler genellikle hızlı başlar.
-
Süt ve süt ürünleri alerjisi
-
Fındık, yer fıstığı gibi kabuklu yemiş alerjileri
-
Karides, balık gibi deniz ürünleri alerjisi
İlaç Kaynaklı Alerji
İlaç alerjileri anafilaksi riski taşır.
-
Penisilin grubu antibiyotikler
-
Non-steroid anti-inflamatuvar ilaçlar (ibuprofen, naproksen)
-
Sülfamid içeren ilaçlar
Temas Dermatiti (Kontakt Alerji)
Cilt teması ile gelişen alerji biçimidir.
-
Nikel ve metal içeren takılar
-
Lateks eldiven alerjisi
-
Kozmetik ve parfüm bileşenleri
Diğer Alerji Kategorileri
-
Böcek sokmasına bağlı anafilaksi
-
Egzersize bağlı anjiyoödem
-
Mesleki alerjiler (kimyasal maruziyet)
Kaynaklar:
-
Jutel A. ve ark., Revised nomenclature for allergy for global use (jacionline.org)
-
European Academy of Allergy and Clinical Immunology (EAACI) (EAACI)
Alerji Tanısı ve Önleme Yöntemleri
Alerji tanısı, semptomların dikkatli incelenmesi ve spesifik testlerle kesinleştirilir. Erken tanı müdahale şansını artırır.
Tanı Yöntemleri
Skin Prick Test (Deride Yarma Testi)
Şüpheli alerjen ekstreleri, cilde damlatılarak küçük delikler açılır.
10–15 dakika sonra oluşan papül çapı değerlendirilir.
Spesifik IgE Kan Testi
Hastanın kanında alerjene özgü IgE antikor düzeyine bakılır.
Sistemik reaksiyon riski yüksek bireylerde tercih edilir (EAACI Knowledge Hub).
Önleme Yöntemleri
Çevresel Kontrol
-
Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun.
-
HEPA filtreli hava temizleyici kullanın.
-
Yatak ve yastık kılıflarını haftada en az bir kez yıkayın.
Eliminasyon Diyeti
Şüpheli gıdaları diyetten çıkarın.
Her gıdayı tek tek kademeli olarak tekrar deneyin.
Kaynaklar:
Alerji Yönetimi ve Korunma Stratejileri
Alerji yönetimi, maruziyeti azaltma, semptom kontrolü ve bağışıklık sistemini düzenleme stratejilerini içerir. Ana bileşenler arasında alerjen kaçınma, farmakoterapi ve immünoterapi yer alır.
Alerjen Kaçınma
-
Polen döneminde pencere ve kapıları kapalı tutun.
-
Toz akarlarını azaltmak için yatak odasını haftada bir nemli bezle silin.
-
Evcil hayvan alerjilerinde teması sınırlayın veya hipoalerjenik kılıflar kullanın.
Farmakoterapi
-
Antihistaminikler: Kaşıntı ve burun akıntısını azaltır.
-
Nazal kortikosteroidler: Burun tıkanıklığını kontrol eder.
-
Adrenaline oto-enjektör: Şiddetli anafilaksi riski taşıyanlar için reçete edilir (PubMed).
İmmünoterapi
-
Düzenli dozlarla alerjen duyarlılığı düşürülür.
-
Aşı (subkutan) veya damla (sublingual) formları mevcuttur.
-
Süreç genellikle 3–5 yıl sürer (ACAAI Patient).
Sonuç ve Öneriler
Her alerjik birey için erken tanı ve uygun müdahale şarttır. Semptomlar yaşam kalitesini olumsuz etkiler. Alerjiden korunma stratejileri ve tedavi seçenekleri birlikte planlanmalıdır. Düzenli hekim takibi ve çevresel kontrol semptom şiddetini azaltır. Uzun dönem immünoterapi bağışıklık toleransını geliştirir.
-
Uzman hekim kontrolünde takip
-
Alerjen maruziyetini en aza indirme
-
Reçeteli ilaçları önerildiği şekilde kullanma
-
Acil durum planı oluşturma
-
Alerji yönetiminde multidisipliner yaklaşım tercih edilir (Mayo Clinic) (PubMed)
SSS (Sıkça Sorulan Sorular)
Alerji nedir?
Alerji, bağışıklık sisteminin zararsız maddeleri tehdit olarak algılayıp IgE antikorları üretmesidir. Bu yanıt histamin ve diğer mediyatörlerin salınımıyla semptom oluşturur (Mayo Clinic).
Alerji belirtileri nelerdir?
Hapşırma, burun akıntısı, kaşıntılı ve sulanan gözler, kurdeşen, nefes darlığı ve hışıltı en yaygın alerji belirtileridir.
Alerji neden olur?
Genetik yatkınlık ve çevresel tetikleyiciler etiyolojide rol oynar. Polen, toz akarları, gıda ve ilaç alerjenleri en sık sebeplerdir (Mayo Clinic).
Alerji tanısı nasıl konur?
Skin prick testi ve spesifik IgE kan ölçümü tanıda altın standarttır. Testler, şüpheli alerjenlere karşı gelişen deri veya kan yanıtını değerlendirir (Mayo Clinic).